„Komisja Europejska w pełni uznaje prawo władz sportowych do ustanawiania zasad transferów, jednak nasza analiza wskazuje, że obecnie obowiązujące zasady nie zapewniają sprawiedliwej równowagi w piłce nożnej ani warunków umożliwiających chociażby częściowe wyrównanie szans w rozgrywkach ligowych lub pucharowych. Potrzebujemy systemu transferowego, który będzie sprzyjał rozwojowi wszystkich klubów i młodych zawodników”, powiedziała Androulla Vassiliou, europejska komisarz ds. sportu.
Zasady transferów są ustalane przez sportowe organy zarządzające – na przykład przez FIFA w piłce nożnej i FIBA w koszykówce. Wprowadzony przez FIFA internetowy system rejestracji transferów międzynarodowych (TMS), używany przez 4 600 klubów na świecie, zwiększył przejrzystość międzynarodowych operacji transferowych, lecz wiele należy jeszcze zrobić na szczeblu krajowym. W sprawozdaniu stwierdzono, że obecny system nadal przynosi korzyści głównie najbogatszym klubom, gwiazdom piłkarskim i ich agentom.
W sprawozdaniu zaleca się, by przepisy FIFA i krajowych związków piłkarskich zapewniły ściślejszą kontrolę nad transakcjami finansowymi oraz wprowadzenie „podatku fair play” od opłat transferowych przekraczających pewną kwotę uzgodnioną przez sportowe organy zarządzające i kluby, aby sprzyjać lepszej dystrybucji funduszy z bogatych do mniej zamożnych klubów.
Analiza sugeruje również ograniczenie liczby graczy przypadających na klub, przegląd kwestii „własności strony trzeciej”, polegającej na faktycznym wypożyczeniu zawodnika do klubu przez agenta, a także zaprzestanie praktyk umownych, które zawyżają opłaty transferowe, na przykład w sytuacji gdy klub przedłuża okres chroniony, w którym zawodnicy nie mogą zostać przetransferowani bez jego zgody. Sprawozdanie wzywa również do pełnego wdrożenia zasady UEFA finansowego fair play oraz silniejszych „mechanizmów solidarności” wspierających rozwój młodzieży i ochronę nieletnich. Autorzy analizy wzywają organy sportowe do poprawy ich współpracy z organami ścigania w celu zwalczania prania brudnych pieniędzy i korupcji.
Wyniki tego opracowania zostaną przeanalizowane przez grupę ekspertów UE ds. dobrego zarządzania w sporcie na jej kolejnym posiedzeniu w kwietniu. Grupa ta, która omawia również środki mające na celu rozwiązanie problemu ustawiania wyników meczów, składa się z ekspertów krajowych i obserwatorów z FIFA, UEFA, Europejskiego Stowarzyszenia Lig Zawodowych, Europejskiego Stowarzyszenia Klubów oraz Międzynarodowej Federacji Piłkarzy Zawodowych. Grupa planuje przedłożyć do końca roku sprawozdanie ministrom sportu UE.
Rynek pracy w piłce nożnej podlega ogromnej segmentacji i składa się z „rynku pierwotnego” obejmującego niewielką liczbę gwiazd oraz rynku wtórnego obejmującego graczy zawodowych lub półzawodowych, którzy nie zarabiają wiele i często mają trudności w rozwoju swojej kariery zawodowej, zwłaszcza po zakończeniu współzawodnictwa sportowego.
W celu poprawy uczciwej i zrównoważonej konkurencji poprzez lepszą i zwiększoną redystrybucję między klubami, w analizie proponuje się:
i) ustanowienie „podatku fair play” od opłat transferowych przekraczających pewną kwotę w celu wspierania lepszej redystrybucji funduszy z bogatych do mniej zamożnych klubów. Celem tego podatku byłoby częściowe przywrócenie równowagi konkurencyjnej. Próg, stawka tego podatku i jego zakres powinny zostać określone przez międzynarodowe piłkarskie organy zarządzające w porozumieniu z klubami;
ii) lepsze informowanie o transferach zawodników w celu zapewnienia, by odpowiednia rekompensata w imię solidarności była wypłacana klubom oraz by kluby te były świadome swoich praw;
iii) ustalenie ograniczenia co do liczby zawodników przypadających na klub;
iv) uregulowanie mechanizmu transferu polegającego na wypożyczeniu zawodnika;
v) rozwiązanie kwestii praw zawodników w zakresie „własności strony trzeciej” poprzez przyjęcie przepisów chroniących integralność i wolność zawodników oraz uczciwość konkurencji sportowej. Przepisy nie powinny w sposób nieproporcjonalny utrudniać inwestycji finansowych w sporcie oraz powinny być zgodne z przepisami UE dotyczącymi swobodnego przepływu kapitału;
vi) wspieranie wdrażania zasad finansowego fair play, aby zachęcać kluby do unikania wydatków przekraczających ich dochody;
vii) rozwiązanie kwestii niestabilności zespołów w koszykówce.
Aby ograniczyć zawyżone opłaty, w analizie zaleca się, by:
i) uniemożliwić klubom przedłużanie „okresu chronionego”, w trakcie którego zawodnik potrzebuje zgody na transfer, ponieważ w rezultacie powoduje to zawyżanie opłat transferowych (kontrakty są zazwyczaj chronione przez okres trzech lat do wieku 28 lat oraz dwóch lat w przypadku starszego wieku zawodnika);
ii) klauzule „wykupu” zawarte w kontraktach zawodników powinny być proporcjonalne do przyczyny ich wprowadzenia.
W swoim komunikacie z 2011 r. zatytułowanym „Rozwijanie europejskiego wymiaru sportu”, Komisja stwierdziła, że transfery regularnie zwracają uwagę opinii publicznej z powodu obaw dotyczących ich zgodności z prawem i braku przejrzystości co do związanych z nimi przepływów środków finansowych. W styczniu 2012 r. Komisja rozpoczęła analizę dotyczącą transferów zawodników, mającą na przeprowadzenie szczegółowego przeglądu ekonomicznych i prawnych aspektów systemów transferowych w sportów drużynowych w Europie, ze szczególnym uwzględnieniem piłki nożnej i koszykówki. Analiza ta została przeprowadzona przez konsorcjum założone przez KEA European Affairs (Belgia) oraz Ośrodek prawa i ekonomii sportu na Uniwersytecie w Limoges (Francja).
Publikacja analizy przypada w 17 lat po wydaniu przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości wyroku w sprawie Bosmana, który doprowadził do głębokich zmian w sposobie organizacji zawodowego futbolu w Europie i na całym świecie poprzez wyeliminowanie przeszkód ograniczających swobodę zmiany klubów oraz w 12 lat po nieformalnym porozumieniu między Komisją, FIFA i UEFA, które doprowadziło do reorganizacji zasad transferów piłkarzy zawodowych.
Komisja Europejska zaproponowała rozdział sportowy w ramach programu „Erasmus dla wszystkich” będącego nowym programem UE w dziedzinie edukacji, szkoleń, młodzieży i sportu. Proponowany budżet na sport wynosi średnio 34 mln euro rocznie w latach 2014-2020. Wsparcie będzie dotyczyć projektów transnarodowych mających na celu nasilenie wymiany wiedzy specjalistycznej i dobrych praktyk, najważniejszych niekomercyjnych europejskich imprez sportowych oraz analiz i opracowań statystycznych rozszerzających zakres dostępnych danych umożliwiających podejmowanie decyzji w sporcie. Głównymi beneficjentami będą organy publiczne oraz organizacje społeczeństwa obywatelskiego działające w sporcie na szczeblu lokalnym. Komisja wspiera obecnie szereg inicjatyw przygotowawczych w dziedzinie sportu. Dotyczą one między innymi pięciu projektów paneuropejskich, których celem jest wzmocnienie współpracy zmierzającej do wyeliminowania ustawiania wyników meczów.

Marta Angrocka-Krawczyk
Wydział prasy
Komisja Europejska Przedstawicielstwo w Polsce