Przemoc wobec kobiet: codziennie i w każdym miejscu

Dane przedstawione w badaniu po prostu nie mogą i nie powinny zostać zignorowane. W sprawozdaniu FRA wykazano, że akty przemocy fizycznej, seksualnej i psychicznej wobec kobiet stanowią poważne pogwałcenie praw człowieka, i że ma ono miejsce we wszystkich państwach członkowskich UE – stwierdził dyrektor FRA Morten Kjaerum. – Ogrom tego problemu pokazuje, że przemoc wobec kobiet dotyka nie jakiejś małej grupy pojedynczych kobiet, tylko całego społeczeństwa. Dlatego też politycy, przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego i pracownicy instytucji, do których trafiają ofiary, muszą od nowa przemyśleć stosowane dziś rozwiązania, tak, by można było przeciwdziałać wszelkim formom przemocy wobec kobiet, niezależnie od miejsca, w którym do niej dochodzi. Pora zacząć walczyć z przemocą wobec kobiet na zupełnie innym poziomie.
W badaniu poproszono kobiety o opisanie swoich doświadczeń związanych z przemocą fizyczną, seksualną i psychiczną, w tym również przemocą domową. Pytania dotyczyły także przypadków stalkingu i molestowania seksualnego oraz nadużyć z wykorzystaniem z nowych technologii. Ponadto osoby biorące udział w badaniu zapytano o ich doświadczenia związane z przemocą w dzieciństwie.
Poniżej przedstawione są najważniejsze wnioski z badania:
33% kobiet doświadczyło przemocy fizycznej lub seksualnej po ukończeniu 15. roku życia. W skali UE odsetek ten odpowiada 62 milionom kobiet;
22% kobiet doświadczyło przemocy fizycznej lub seksualnej ze strony partnera;
5% wszystkich kobiet, które wzięły udział w badaniu, zostało zgwałconych. Prawie jedna dziesiąta kobiet, które doświadczyły przemocy seksualnej ze strony osoby innej niż partner, wskazała, że w najpoważniejszym przypadku w akcie przemocy brał udział więcej niż jeden sprawca;
43% kobiet doświadczyło jakiejś formy przemocy psychicznej ze strony obecnego lub byłego partnera, np. w postaci publicznego poniżenia, zakazu opuszczania domu lub zamknięcia w domu, zmuszania do oglądania materiałów pornograficznych oraz gróźb zastosowania przemocy;
33% kobiet doświadczyło w dzieciństwie przemocy fizycznej lub seksualnej ze strony osoby dorosłej. 12% kobiet w dzieciństwie doświadczyło przemocy seksualnej, przy czym połowa z nich – ze strony nieznanych mężczyzn. Najczęstszą formą przemocy było w tych przypadkach obnażanie narządów płciowych przez osobę dorosłą lub dotykanie narządów płciowych bądź piersi dziecka;
18% kobiet padło ofiarą nękania (stalkingu) po ukończeniu 15 roku życia, przy czym w przypadku 5% kobiet nękanie miało miejsce w okresie 12 miesięcy poprzedzających rozmowę. Odsetek ten odpowiada 9 milionom kobiet. 21% kobiet, które doświadczyły nękania, podało, że trwało ono dłużej niż 2 lata.
11% kobiet zetknęło się z niestosownymi propozycjami składanymi za pośrednictwem portali społecznościowych lub otrzymywało wiadomości e-mail bądź wiadomości tekstowe (SMS) o wyraźnym podtekście seksualnym. 20% młodych kobiet (w wieku od 18 do 29 lat) padło ofiarą tego rodzaju aktów napastowania seksualnego za pomocą nowych technologii (ang. cyberharassment);
55% kobiet doświadczyło którejś z form molestowania seksualnego. W przypadku 32% wszystkich ofiar molestowania sprawcą był przełożony, kolega lub klient;
67% kobiet nie zgłosiło najpoważniejszych przypadków przemocy ze strony partnera policji ani żadnej innej organizacji.
W badaniu, na podstawie którego sporządzono sprawozdanie, wyraźnie stwierdzono, że w działania mające zapobiec przemocy wobec kobiet musi zaangażować się cały szereg osób, w tym pracodawcy, pracownicy służby zdrowia i dostawcy usług internetowych.
FRA opracowała listę zaleceń mających na celu poprawę sytuacji, które mogą być pomocne dla unijnych i krajowych decydentów we wprowadzaniu i realizacji kompleksowych działań na rzecz przeciwdziałania przemocy wobec kobiet i reagowania na takie przypadki:
państwa członkowskie UE powinny ratyfikować Konwencję Rady Europy w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (konwencję stambulską);
•państwa członkowskie UE muszą uznać przemoc ze strony partnera za przestępstwo ścigane z urzędu, a nie z oskarżenia prywatnego. Dlatego też prawo we wszystkich państwach członkowskich powinno traktować gwałt w małżeństwie tak samo jak wszystkie pozostałe przypadki gwałtu; odpowiednie przepisy powinny też traktować akty przemocy domowej jako kwestię o istotnym znaczeniu społecznym;
•państwa członkowskie UE muszą dokonać przeglądu zakresu prawnych i politycznych środków, jakie dostępne są w przypadku molestowania seksualnego. Muszą uznać, że do molestowania może dochodzić w różnych kontekstach i za pośrednictwem różnych mediów, takich jak internet czy telefony komórkowe;
•policja, pracownicy służby zdrowia, pracodawcy oraz specjalistyczne służby udzielające wsparcia ofiarom muszą posiadać właściwe przeszkolenie oraz dysponować odpowiednimi zasobami i uprawnieniami, aby dotrzeć do ofiar;
•policja i inne zaangażowane służby powinny zostać przeszkolone w zakresie rozpoznawania i rozumienia wpływu przemocy psychicznej na ofiary, aby móc skutecznie rozpoznawać wszelkie formy przemocy wobec kobiet (i dziewcząt) w różnych kontekstach, rejestrować je i podejmować odpowiednie działania;
•funkcjonariuszy policji należy zachęcać do rutynowego rozpoznawania i badania przypadków nękania i napastowania seksualnego za pomocą nowych technologii;
•platformy internetowe i media społecznościowe powinny aktywnie wspierać ofiary napastowania seksualnego z użyciem nowych technologii w zgłaszaniu nadużyć, a podmioty zarządzające tymi platformami należy zachęcać do podejmowania działań służących ograniczeniu niepożądanych zachowań;
•należy powołać specjalistyczne służby wsparcia dla ofiar cierpiących wskutek negatywnych uczuć powstałych w następstwie wiktymizacji, takich jak obwinianie się i poczucie wstydu;
•kampanie poświęcone problemowi przemocy wobec kobiet oraz działania podejmowane w odpowiedzi na to zjawisko muszą być adresowane zarówno do kobiet, jak i do mężczyzn. Należy zapewnić aktywne zaangażowanie mężczyzn w inicjatywy wyjaśniające im mechanizmy przemocy stosowanej wobec kobiet;
•należy usprawnić i zharmonizować proces gromadzenia danych o przypadkach przemocy wobec kobiet w poszczególnych państwach członkowskich UE oraz proces wymiany tego rodzaju danych między państwami.  

Marta Angrocka-Krawczyk
Wydział prasy
Komisja Europejska Przedstawicielstwo w Polsce