Odpowiedzialny za rynek wewnętrzny i usługi komisarz Michel Barnier stwierdził: „Sankcje za nadużycia na rynku są obecnie zbyt rozbieżne i brak im niezbędnego skutku odstraszającego. Wprowadzając sankcje karne w odniesieniu do poważnych nadużyć na rynku obejmujące całe terytorium UE wysyłamy wyraźny sygnał do potencjalnych sprawców – jeśli będą oni wykorzystywać informacje poufne lub dokonywać manipulacji na rynku, czeka ich więzienie i wpis do rejestru karnego. Przedstawione wnioski przyczynią się do poprawy integralności rynku, jak również do zwiększenia zaufania inwestorów i wyrównania warunków konkurencji na rynku wewnętrznym.”
Określenie przestępstw kryminalnych na poziomie UE
Ze zjawiskiem wykorzystywania informacji poufnych mamy do czynienia, gdy osoba, posiadająca dostęp do informacji poufnych mających wpływ na kształtowanie cen, wykorzystuje je w trakcie transakcji dotyczących danych instrumentów finansowych.
Zjawisko manipulacji na rynku polega na sztucznym manipulowaniu cenami instrumentów finansowych, na przykład za pomocą rozpowszechniania fałszywych lub wprowadzających w błąd informacji i zawieranie transakcji dotyczących danych instrumentów finansowych, w celu uzyskania zysku z takiego działania.
Praktyki te nazywa się zbiorczo nadużyciami na rynku.
We wniosku dotyczącym dyrektywy określono dwa przestępstwa – wykorzystywanie informacji poufnych oraz manipulacje na rynku – które państwa członkowskie powinny uznać za przestępstwa kryminalne, jeżeli zostały one popełnione umyślnie. Zgodnie z wnioskiem dotyczącym rozporządzenia w sprawie wykorzystywania informacji poufnych i manipulacji na rynku, poniższe transakcje są wyłączone z zakresu stosowania wspomnianego rozporządzenia: programy stabilizacyjne i programy odkupu, działania związane z polityką pieniężną i obsługą zadłużenia, jak również transakcje w związku z uprawnieniami do emisji w ramach realizacji polityki w dziedzinie klimatu.
Ponadto we wniosku nałożono na państwa członkowskie obowiązek penalizacji podżegania do wykorzystywania informacji poufnych i manipulacji na rynku, pomocy i współudziału w tych działaniach, a także usiłowania popełnienia wyżej wymienionych przestępstw. Odpowiedzialność karna bądź inna niż karna powinna również zostać rozszerzona na osoby prawne.
Państwa członkowskie powinny dopilnować, aby sankcje karne nałożone za wspomniane naruszenia były skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Wniosek zawiera klauzulę rewizji, zobowiązującą Komisję do przedstawienia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania dotyczącego stosowania dyrektywy oraz – w razie potrzeby – konieczności dokonania rewizji jej przepisów, w szczególności w odniesieniu do zasadności wprowadzenia wspólnych minimalnych zasad dotyczących rodzajów i poziomów sankcji karnych. Sprawozdanie takie Komisja zobowiązana będzie przedstawić w terminie czterech lat od daty wejścia dyrektywy w życie. W razie potrzeby do sprawozdania dołączone zostaną odpowiednie wnioski ustawodawcze.
Jest to pierwszy wniosek ustawodawczy na podstawie nowego art. 83 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, który stanowi o przyjęciu wspólnych minimalnych zasad w zakresie prawa karnego w przypadku, gdy okaże się to niezbędne w celu zapewnienia skutecznej realizacji jednolitej polityki UE. Obecne systemy sankcji stosowane w państwach członkowskich w odniesieniu do przestępstw dotyczących nadużyć na rynku nie są wystarczająco skuteczne. Systemy te są zbyt rozbieżne, a stosowane w nich definicje wspomnianych przestępstw nie zawsze się pokrywają, co umożliwia sprawcom korzystanie z luk prawnych.
Dzisiejszy wniosek stanowi krok w kierunku wyznaczonym w komunikacie Komisji „W kierunku polityki kryminalnej UE: Zapewnienie skutecznej realizacji polityki UE” z dnia 20 września 2011 r. (zob. IP/11/1049). W jego ramach na podstawie jasnych i udokumentowanych informacji przeprowadzono ocenę istniejących krajowych systemów egzekwowania prawa, jak również ocenę wartości dodanej wspólnych unijnych minimalnych standardów prawa karnego, z uwzględnieniem zasad konieczności, proporcjonalności i pomocniczości.
Przedłożony dzisiaj wniosek jest również częścią działań podjętych w następstwie komunikatu Komisji w sprawie „Wzmocnienia systemów sankcji w branży usług finansowych” z dnia 8 grudnia 2010 r. (zob. IP/10/1678). W komunikacie przewidziano wprowadzenie sankcji karnych za najpoważniejsze naruszenia przepisów z dziedziny usług finansowych, jeżeli miałyby się one okazać niezbędne dla zapewnienia skutecznego stosowania tych przepisów.

Marta Angrocka-Krawczyk
Wydział prasy
Komisja Europejska Przedstawicielstwo w Polsce